ឯកឧត្តម នេត្រ ភក្ត្រា រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងព័ត៌មាន បានលើកឡើងថា នៅក្នុងច្បាប់អន្តរជាតិ មានភាពខុសគ្នាជាមូលដ្ឋានរវាង «ការគ្រប់គ្រងទឹកដីជាក់ស្តែង» និង «អធិបតេយ្យភាពស្របច្បាប់»

ភ្នំពេញ៖ ឯកឧត្តម នេត្រ ភក្ត្រា រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងព័ត៌មាន បានលើកឡើងថា នៅក្នុងច្បាប់អន្តរជាតិ មានភាពខុសគ្នាជាមូលដ្ឋានរវាង «ការគ្រប់គ្រងទឹកដីជាក់ស្តែង» និង «អធិបតេយ្យភាពស្របច្បាប់»។
កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធអាចចូលទៅកាន់ទីតាំងមួយ ដាក់បន្លាលួស កុងតឺន័រ ជីកលេណដ្ឋាន សាងសង់ផ្លូវ ឬរារាំងប្រជាពលរដ្ឋមិនឱ្យត្រឡប់ទៅដី និងលំនៅឋានរបស់ខ្លួនបាន ប៉ុន្តែសកម្មភាពទាំងនេះមិនអាចបម្លែងការគ្រប់គ្រងដោយកម្លាំងទៅជាបណ្ណកម្មសិទ្ធិលើទឹកដី ឬអធិបតេយ្យភាពស្របច្បាប់បានឡើយ។
ត្រង់ចំណុចនេះ ត្រូវបានឯកឧត្តមរដ្ឋមន្ត្រី បានបន្ថែមថា គោលការណ៍នេះមានសារៈសំខាន់ជាពិសេសចំពោះការវិភាគសកម្មភាពឈ្លានពានរបស់យោធាថៃ មកលើទឹកដីកម្ពុជា និងការប៉ុនប៉ងបង្កើតស្ថានភាពជាក់ស្តែងថ្មីនៅតាមតំបន់ព្រំដែន។ ប្រសិនបើវត្តមានយោធាថៃ នៅទីតាំងណាមួយត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយភស្តុតាងថាស្ថិតក្នុងទឹកដីកម្ពុជា ការគ្រប់គ្រងទីតាំងនោះដោយកម្លាំង មិនអាចបង្កើតសិទ្ធិអធិបតេយ្យភាពឱ្យថៃបានឡើយ។ ការប្រើកម្លាំងអាចផ្លាស់ប្តូរអ្នកដែលកំពុងឈរជើងលើដី ប៉ុន្តែមិនអាចផ្លាស់ប្តូរអ្នកដែលមានសិទ្ធិស្របច្បាប់លើដីនោះបានទេ។
*ច្បាប់អន្តរជាតិបដិសេធការទទួលបានទឹកដីដោយកម្លាំង
មាត្រា ២(៤) នៃធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ កំណត់ថា រដ្ឋទាំងឡាយត្រូវជៀសវាងការគំរាមកំហែង ឬការប្រើកម្លាំងប្រឆាំងនឹងបូរណភាពទឹកដី ឬឯករាជ្យនយោបាយរបស់រដ្ឋដទៃ។ គោលការណ៍នេះត្រូវបានពង្រឹងដោយសេចក្តីប្រកាសរបស់មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ 2625 (XXV) ឆ្នាំ១៩៧០ ដែលបញ្ជាក់ថា «ទឹកដីដែលទទួលបានតាមរយៈការគំរាមកំហែង ឬការប្រើកម្លាំង មិនត្រូវទទួលស្គាល់ថាជាការទទួលបានទឹកដីស្របច្បាប់ឡើយ»។
ដូច្នេះ ការដែលកងទ័ពអាចគ្រប់គ្រងទីតាំងមួយដោយកម្លាំង គ្រាន់តែបង្ហាញពី ការគ្រប់គ្រងជាក់ស្តែង មិនមែនជាភស្តុតាងនៃបណ្ណកម្មសិទ្ធិផ្លូវច្បាប់ឡើយ។ កងទ័ពអាចបង្កើតការគ្រប់គ្រងដោយកម្លាំង ប៉ុន្តែកងទ័ពមិនអាចបង្កើតបណ្ណកម្មសិទ្ធិលើទឹកដីបានទេ។
*ព្រំដែនមិនអាចគូសឡើងវិញដោយបន្លាលួស និងកុងតឺន័រ
ប្រសិនបើមានការខ្វែងគំនិតគ្នាអំពីទីតាំងព្រំដែនកម្ពុជា–ថៃ ដំណោះស្រាយត្រូវស្ថិតនៅក្នុងច្បាប់ អនុសញ្ញា សន្ធិសញ្ញា ផែនទី ឯកសារកំណត់ព្រំដែន យន្តការដែលភាគីបានព្រមព្រៀង និងមធ្យោបាយដោះស្រាយវិវាទដោយសន្តិវិធី។
ដំណោះស្រាយមិនអាចជាការប្រើកម្លាំងដើម្បីបង្កើត faits accomplis នៅលើដីជាមុន ហើយបន្ទាប់មកយកស្ថានភាពដែលខ្លួនបានបង្កើតឡើងដោយកម្លាំងនោះទៅធ្វើជាមូលដ្ឋានទាមទារសិទ្ធិបានឡើយ។
ការដាក់បន្លាលួស កុងតឺន័រ ការជីកលេណដ្ឋាន ការសាងសង់ផ្លូវ ឬការរារាំងប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជាមិនឱ្យចូលទៅកាន់ដី និងលំនៅឋានរបស់ពួកគេ មិនអាចជំនួសនីតិវិធីកំណត់ព្រំដែនស្របច្បាប់បានទេ។
បន្លាលួសមិនមែនជាខ្សែព្រំដែន។ កុងតឺន័រមិនមែនជាបង្គោលព្រំដែន។ លេណដ្ឋានមិនមែនជាសន្ធិសញ្ញា។ ហើយវត្តមានកងទ័ពមិនមែនជាបណ្ណកម្មសិទ្ធិលើទឹកដីឡើយ។
គ្រោះថ្នាក់នៃការប្រើកម្លាំងក្នុងវិវាទទឹកដី គឺការប៉ុនប៉ងបង្កើត faits accomplis រក្សាស្ថានភាពនោះឱ្យបានយូរ ហើយបន្ទាប់មកយកវាមកធ្វើជាអំណះអំណាងផ្នែកច្បាប់ ឬនយោបាយ។
រដ្ឋមួយមិនអាចប្រើកម្លាំងចូលទៅទីតាំងមួយ បណ្តេញ ឬរារាំងប្រជាពលរដ្ឋដើម ដាក់បន្លាលួស សង់ប៉ុស្តិ៍យោធា ហើយបន្ទាប់មកយកស្ថានភាពដែលខ្លួនបានបង្កើតឡើងមកអះអាងថាជាភស្តុតាងនៃអធិបតេយ្យភាពបានឡើយ។
*ប្រាសាទព្រះវិហារ៖ មេរៀនផ្លូវច្បាប់ដែលមិនគួរត្រូវបានបំភ្លេច
នៅឆ្នាំ១៩៦២ សាលាយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ បានសម្រេចថា ប្រាសាទព្រះវិហារ ស្ថិតក្នុងទឹកដីក្រោមអធិបតេយ្យភាពរបស់កម្ពុជា ហើយថៃ មានកាតព្វកិច្ចដកកងកម្លាំងយោធា ប៉ូលិស ឬអ្នកយាមរបស់ខ្លួនដែលឈរជើងនៅប្រាសាទ ឬតំបន់ជុំវិញដែលស្ថិតក្នុងទឹកដីកម្ពុជា។
នៅឆ្នាំ២០១៣ តុលាការបានបកស្រាយសាលក្រមឆ្នាំ១៩៦២ និងបញ្ជាក់បន្ថែមអំពីអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជាលើតំបន់ខ្ពង់រាបប្រាសាទព្រះវិហារតាមវិសាលភាពដែលសាលាបានកំណត់ និងកាតព្វកិច្ចរបស់ថៃក្នុងការដកកម្លាំងដែលពាក់ព័ន្ធចេញពីតំបន់នោះ។
សាលក្រមទាំងនេះមិនបានដោះស្រាយគ្រប់ចំណុចនៃព្រំដែនកម្ពុជា–ថៃទេ។ ប៉ុន្តែមេរៀនផ្លូវច្បាប់ដែលពាក់ព័ន្ធនៅទីនេះគឺច្បាស់៖ វត្តមានរបស់កងកម្លាំងនៅលើដី មិនអាចយកឈ្នះលើសិទ្ធិអធិបតេយ្យភាពដែលកំណត់ដោយច្បាប់បានឡើយ។
*ពេលវេលាមិនអាចបម្លែងអំពើខុសច្បាប់ទៅជាបណ្ណកម្មសិទ្ធិ
ការគ្រប់គ្រងទឹកដីដោយកម្លាំងមិនក្លាយជាស្របច្បាប់ដោយស្វ័យប្រវត្តិ គ្រាន់តែដោយសារវាបន្តអស់រយៈពេលយូរនោះទេ។ ការដាក់កម្លាំងបន្ថែម ការសាងសង់ផ្លូវ ប៉ុស្តិ៍ ឬហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្សេងៗ មិនអាចបម្លែងប្រភពដែលកើតចេញពីការប្រើកម្លាំងទៅជាប្រភពនៃអធិបតេយ្យភាពបានឡើយ។
សំណួរស្នូលមិនមែនថា «អ្នកណាកំពុងឈរជើងនៅទីនោះ?» ទេ។ សំណួរគឺ៖ «អ្នកណាមានសិទ្ធិស្របច្បាប់លើទឹកដីនោះ?»
ការអះអាងអធិបតេយ្យភាពត្រូវឆ្លើយតាមច្បាប់៖ តើសន្ធិសញ្ញាណាកំណត់ដូច្នោះ? តើផែនទីណាគាំទ្រ? តើឯកសារកំណត់ព្រំដែនណាបញ្ជាក់? តើភស្តុតាងផ្លូវច្បាប់ណាទ្រទ្រង់ការអះអាងនោះ?
ប្រសិនបើចម្លើយត្រូវបានជំនួសដោយការបង្ហាញវត្តមានកងទ័ព នោះវាមិនមែនជាការបង្ហាញបណ្ណកម្មសិទ្ធិទេ។ វាគ្រាន់តែជាការបង្ហាញអំណាច។ កាំភ្លើងមិនមែនជាចម្លើយចំពោះសំណួរអធិបតេយ្យភាពឡើយ។
*សន្តិភាពត្រូវឈរលើច្បាប់ មិនមែនលើកម្លាំង
បញ្ហាព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ មិនគួរត្រូវបានដោះស្រាយដោយការប្រកួតប្រជែងថា អ្នកណាអាចដាក់កម្លាំងបានច្រើនជាង រាយបន្លាលួសបានឆ្ងាយជាង ឬបង្កើត facts on the ground បានលឿនជាងនោះទេ។
ព្រំដែនរវាងរដ្ឋត្រូវកំណត់ដោយច្បាប់ សន្ធិសញ្ញា ផែនទី ឯកសារព្រំដែន និងយន្តការដោះស្រាយវិវាទដោយសន្តិវិធី។ ហេតុនេះ ការឈ្លានពានរបស់យោធាថៃ មកលើទឹកដីកម្ពុជា និងការប៉ុនប៉ងផ្លាស់ប្តូរស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៅលើដី ត្រូវវាយតម្លៃដោយផ្អែកលើច្បាប់ និងភស្តុតាង មិនមែនដោយទទួលយកស្ថានភាពដែលកម្លាំងយោធាបានបង្កើតឡើងជាការពិតថ្មីនោះទេ។
ប្រវត្តិសាស្ត្រអាចកត់ត្រាថា កងទ័ពណាមួយធ្លាប់ឈរនៅទីណា។ ប៉ុន្តែច្បាប់ជាអ្នកកំណត់ថា ទឹកដីនោះស្ថិតក្រោមអធិបតេយ្យភាពរបស់អ្នកណា។
បន្លាលួសអាចរារាំងមនុស្ស ប៉ុន្តែមិនអាចរារាំងច្បាប់បាន។ កុងតឺន័រអាចបិទផ្លូវ ប៉ុន្តែមិនអាចបង្កើតព្រំដែនបាន។ កងទ័ពអាចកាន់កាប់ទីតាំងមួយខុសច្បាប់ដោយកម្លាំង ប៉ុន្តែមិនអាចបង្កើតអធិបតេយ្យភាពស្របច្បាប់បានឡើយ។
នេះមិនមែនគ្រាន់តែជាការការពារទឹកដីកម្ពុជាទេ។ វាជាការការពារគោលការណ៍មូលដ្ឋាននៃសណ្តាប់ធ្នាប់អន្តរជាតិថា៖ ព្រំដែនត្រូវកំណត់ដោយច្បាប់ មិនមែនដោយកាំភ្លើង; អធិបតេយ្យភាពកើតចេញពីសិទ្ធិស្របច្បាប់ មិនមែនពី faits accomplis ដែលបង្កើតដោយកម្លាំងឡើយ, ហើយការឈ្លានពានមិនអាចក្លាយជាបណ្ណកម្មសិទ្ធិលើទឹកដីបានឡើយ៕